Marcel Rau: een veelzijdig kunstenaar  Share

Printversie

Wanneer je van het station Brussel-Centraal naar het Tijdelijk Museum van de Nationale Bank wandelt, zie je op de zijmuur van de hoofdzetel van de Nationale Bank ronde sculpturen. Ze dragen allemaal een verschillende tekening die een beroep symboliseert. De beelden zijn het werk van Marcel Rau, de kunstenaar die verantwoordelijk was voor het decoratieve aspect van het nieuwe gebouw dat na de Tweede Wereldoorlog werd opgericht. Het moderne en strakke ontwerp van architect Marcel van Goethem vroeg om een bescheiden decoratie. Rau koos daarom voor ronde medaille-vormige beelden, die verwijzen naar middeleeuwse gildepenningen. Dit zijn medaillons die de leden van een gilde gebruikten als bewijs van hun lidmaatschap. De beeldhouwer gaf deze penningen weliswaar een moderne toets, door er niet alleen oude beroepen op af te beelden, zoals wever en zadelmaker, maar ook ‘moderne’, bijvoorbeeld spoorwegarbeider en fotograaf. Met deze verwijzingen naar het beroepsleven wilde Rau aan de voorbijganger duidelijk maken dat de Nationale Bank zich sterk inzet voor de Belgische economie.

Muur noordzijde Nationale Bank van België © Museum van de Nationale Bank van België

Muur noordzijde Nationale Bank van België © Museum van de Nationale Bank van België

Motief ‘metser’ op mozaïek in inkomhal © Museum van de Nationale Bank van België

Motief ‘metser’ op mozaïek in inkomhal © Museum van de Nationale Bank van België

In totaal staan er 56 medaillons op de zijmuren van het gebouw afgebeeld. Alle beelden zijn in zeepsteen gemaakt. Het motief van de medaillons werd ook overgenomen in het mozaïek op de vloer in de inkomhal.

Tijdens het ontwerpproces van de zeepstenen medaillons maakte Rau gipsen modellen van de gildepenningen. Drie van deze ontwerpstudies zijn tentoongesteld in de eerste museumzaal. Op de sculpturen herken je symbolen die verwijzen naar de handelaar, imker en architect.

Marcel Rau trok de symbolische verwijzingen naar de industrie en handel ook door in de aluminium standbeelden die hij ontwierp voor de hoofdingang van het gebouw. Je ziet er Mercurius (god van de handel), Minerva (godin van de wijsheid en de nijverheid) en Vulcanus (god van het vuur en de zware industrie). Het was de allereerste keer dat aluminium gebruikt werd in openluchtstandbeelden, wat het moderne karakter van het gebouw onderstreepte.

Aluminium standbeelden boven hoofdingang Nationale Bank van België © Museum van de Nationale Bank van België

Aluminium standbeelden boven hoofdingang Nationale Bank van België © Museum van de Nationale Bank van België

Marcel Rau © Nationale Bank van België

Marcel Rau © Nationale Bank van België

Marcel Rau, die in 1886 in Brussel werd geboren, en er beeldhouwkunst en architectuur studeerde, was niet aan zijn proefstuk toe toen hij belast werd met de decoratie van het bankgebouw. Op het einde van de jaren twintig stond hij immers in voor de geveldecoratie van de Université libre de Bruxelles. Zijn bloeiende carrière ging van start toen hij in 1909 de Romeprijs voor Beeldhouwkunst won, wat hem een reisbeurs opleverde die hem in staat stelde om kunst- en architectuurreizen door Europa te maken. In 1915 werd hij aangesteld als inspecteur sierkunsten en architectuur in het kunstonderwijs. Naast deze officiële functie haalde hij tal van publieke en particuliere opdrachten binnen. Na de Eerste Wereldoorlog werd hij aangesteld voor het ontwerpen van verschillende oorlogsgedenktekens, onder meer in Halle, Vielsalm en Oostende. Zijn meest bekende werk is misschien wel het vijftien meter hoge standbeeld van Koning Albert dat hij in 1939 naar aanleiding van de ‘Exposition de l’Eau’ in Luik realiseerde. Marcel Rau overleed in 1966.

Hoewel Rau architectuur gestudeerd had, en opgegroeid was in een architectenmilieu –zijn vader, Jules Rau, was een befaamd architect en Victor Horta was zijn peetvader- koos hij er niet voor om een carrière als architect uit te bouwen. Hij bleef wel nauwe contacten met het architectuurwereldje onderhouden. Zo was hij goed bevriend met Marcel van Goethem, met wie hij zou samenwerken aan de nieuwe hoofdzetel van de Nationale Bank.

Rau was echter niet alleen actief als beeldhouwer, maar ontwierp ook tal van munten en medailles. Hij heeft tien munttypen op zijn naam staan. Het bekendste muntstuk van zijn hand is waarschijnlijk de bronzen munt ter waarde van 50 centiem uit 1952, waarop het hoofd van een mijnwerker afgebeeld staat. Het onderwerp van de munt was vooraf opgelegd, en Rau moest het met zijn ontwerp opnemen tegen een andere graveur, Armand Bonnetain, maar haalde de opdracht binnen. Toen de munt met het mijnwerkershoofd verscheen, volgde reeds snel de vraag wie voor deze munt model gestaan had. Velen namen aan dat Rau zich inspireerde op de tekening die de Franse kunstenaar Gustave Pierre van de mijnwerker Louis Delplancq maakte. Delplancq zou dit ook zelf gaan verkondigen. Maar mensen uit de persoonlijke omgeving van Marcel Rau spreken dit tegen. Volgens hen vond Rau inspiratie bij Donatello en Constantin Meunier.

Bronzen munt van 50 centiem met mijnwerkershoofd

Bronzen munt van 50 centiem met mijnwerkershoofd en brandende mijnwerkerslamp © Museum van de Nationale Bank van België

Marcel Rau is bovendien de enige die koning Leopold III ooit op Belgisch geld afgebeeld heeft. Het portret van Leopold III is, omwille van de koningskwestie, op geen enkel in omloop gebracht biljet terug te vinden. Er bestonden weliswaar plannen om de koning op een bankbiljet af te beelden, maar omwille van de polemiek rond zijn persoon, werden deze biljetten niet in circulatie gebracht. Zijn portret is wel te vinden op een reeks munten uit de jaren dertig, ontworpen door Rau.

In de veelzijdige carrière van Marcel Rau kwam het monetaire thema dus op verschillende manieren aan bod: in het ontwerpen van munten én het decoreren van het hoofdgebouw van de uitgever van de Belgische munten en biljetten, de Nationale Bank van België.

Sien Smits
Museumgids

Bibliografie

  • De Lathauwer, G. ‘De laatste halve frank’, in In de kijker, januari 2011, geraadpleegd op 14 april 2015.
  • Het vorstenportret op munt en biljet (1830-1991), tentoonstellingscatalogus, Museum van de Nationale Bank, Brussel, 1991.
  • Kauch, P. ‘De gebouwen van de Bank te Brussel. II‘, in NBB, 3, 1964.
  • Marcel Rau. Schepper van de ‘Gildepenningen’’, in NBB, 2, 1952.
  • Rau, Marcel’, in De Inventaris van het Onroerend Erfgoed, geraadpleegd op 10 april 2015.
  • Vandamme, L. en Bernier, D. ‘Marcel Rau, graveur van Leopold III’, in Jaarboek Europees Genootschap voor Munt- en Penningkunde, 1998.