Vaarwel litas, welkom euro !  Share

Printversie (pdf)

Op 1 januari 2015 zal het precies dertien jaar geleden zijn dat we voor het eerst met euromunten en -biljetten betaalden. Voor Litouwen zal het daarentegen de allereerste dag zijn. Op Nieuwjaar doet het laatste Baltische land immers zijn intrede in de eurozone, en wordt het de 19de lidstaat.

In navolging van het Verdrag van Athene uit 2003, werd Litouwen net als 9 andere staten, waaronder zijn Baltische buren Estland en Letland, lid van de Europese Unie. Estland deed zijn intrede in het Eurosysteem in 2011, Letland volgde drie jaar later. Sinds 2004 is de Litouwse munteenheid, de Litas, aan de euro gekoppeld : 1 EUR = 3,4528 LTL.

Tussen 1795 en 1918 viel Litouwen onder Russische heerschappij. Tijdens deze periode groeide de oppositie tegen Rusland gestaag. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, meer precies in 1915, ontstond de Republiek van Litouwen. Hoewel de nieuwbakken staat bezet werd door Duitse troepen, werd Litouwen op 16 februari 1918 door de Raad van Litouwen onafhankelijk verklaard en werd het (opnieuw) een republiek op 2 november 1918. Daarop volgden drie onafhankelijkheidsoorlogen. De eerste vond plaats van december 1918 tot augustus 1919 en richtte zich tegen het bolsjewistische leger. De tweede oorlog werd gevoerd van augustus tot december 1919 tegen het West‑Russische Vrijwilligersleger, een contrarevolutionair en pro‑tsaristisch leger dat actief was tijdens de Russische Revolutie. De laatste onafhankelijkheidsoorlog begon in augustus 1920 en richtte zich tegen Polen. In die tijd was de Poolse interesse in Vilnius een publiek geheim. Bovendien was bijna 30 % van de hoofdstedelijke bevolking Pools. Na een korte bezetting werd de Centrale Republiek van Litouwen uitgeroepen. Vervolgens werd het land in maart 1922 door Polen geannexeerd. Vilnius bleef onder Poolse heerschappij tot 1939. Gedurende deze periode was Kanuas de hoofdstad van Litouwen. Een dictatoriaal regime deed er zijn intrede onder Antanas Smetona. Nadat hij in 1926 tot president verkozen werd, bleef hij als dictator aan de macht van 1929 tot 1940.

5 litai, 2000

5 litai, 2000

In 1939, als gevolg van een Duits ultimatum, stond Litouwen de regio van Klaipeda af, maar kreeg de regio van Vilnius terug. Tijdens de Tweede Wereldoorlog, ondergroeiende druk van de Sovjet‑Unie, verliet Smetona het land en werd Litouwen een socialistische republiek. Een pro‑Sovjet regering werd geïnstalleerd. Vanaf de lente van 1941 nam de Sovjet‑Unie de litas uit omloop. In juni van hetzelfde jaar, na een deportatie van 35 000 Litouwers naar Siberië en het bloedbad in Rainiai, werd Nazi‑Duitsland als de bevrijder van Litouwen verwelkomd. Maar de situatie veranderde snel. Litouwen is immers een van de landen die het zwaarst getroffen werden tijdens de Holocaust. 95 à 97 % van de joodse bevolking werd vermoord. Bijna een derde van de Litouwse bevolking liet het leven tijdens de Tweede Wereldoorlog. Aan het einde van de oorlog viel Litouwen opnieuw onder Russische heerschappij. In 1989 ondersteunde de nieuwe eerste secretaris van de Communistische Partij, Algirdas Brazauskas, de democratische beweging Sąjūdis in haar eis voor onafhankelijkheid. Op 11 maart 1990 werd Litouwen, als eerste van de socialistische Sovjetrepublieken, onafhankelijk verklaard. Een jaar later erkende de Sovjet‑Unie de Litouwse onafhankelijkheid.

De litas werd voor het eerst in omloop gebracht op 22 oktober 1922. Elke litas werd onderverdeeld in 100 centu en werd gedekt door 0,150462 gram goud in de Bank van Litouwen, die op 27 september gesticht was in Vilnius. Nadat de munt in 1941 voor lange tijd moest wijken voor de roebel, werd ze opnieuw de officiële munteenheid op 25 juni 1993. Meteen vanaf 1922 prijkte het nationale wapen op de keerzijde van de munt.

Coats of Arms by the artist Arvydas Každailis

Het wapenschild van Litouwen naar Arvydas Každailis

De eerste sporen van dit blazoen dateren uit 1366, als embleem van Algirdas, Groothertog van Litouwen van 1330 tot 1377. Het Groothertogdom van Litouwen strekte zich uit over het hedendaagse Wit‑Rusland, Oekraïne en Transnistrië, en omvatte tijdens de 15de eeuw zelfs enkele Poolse en Russische regio’s. In de 14de eeuw kwamen munten in omloop met dit symbool op één zijde en de pilaren van Gédiminides op de andere zijde. Soms werden deze pilaren op het schild van de ridder afgebeeld.

Aanvankelijk had het blazoen geen naam. Vanaf de 15de eeuw wordt het Pahonia genoemd. Het dubbele kruis dat afgebeeld staat op het schild werd overgenomen door Jogaila. Hij was aanvankelijk een heiden, maar trouwde in 1386 met de katholieke Hedwig I van Polen. Na zijn bekering tot het christendom, nam hij de naam Ladislas II Jagellon aan, ter ere van Sint‑Ladislas, koning van Hongarije in de 11de eeuw van wie het wapenschild afgeleid was van het patriarchaal kruis.

Het beeld van de ridder werd zeer populair in de 19de eeuw, aangezien hij beschouwd werd als de bestrijder van de indringers, meer bepaald Rusland. Het ontwerp van de kunstenaar Juozas Zikaras werd gekozen om afgebeeld te worden op de Litai‑munten. De ridder Vytis, verboden tijdens de Russische heerschappij, werd een symbool voor onafhankelijkheid. Een nieuw ontwerp werd goedgekeurd in 1991 en gerealiseerd door Arvydas Každailis. Het blazoen toont de ridder Vytis, gekleed in het wit op een rode achtergrond, met een zwaard in de ene hand en een blauw schild met een dubbel geel kruis in de andere hand.

500 litų, Vincas Kudirka

500 litų, Vincas Kudirka

Litouwen beeldt belangrijke personen uit zijn geschiedenis, bijvoorbeeld schrijvers, historici, staatsmannen of helden, op zijn biljetten en munten af, net zoals dit in België soms gedaan werd. Op elk biljet vinden we het wapenschild in miniatuurversie terug. Bij de terugkeer van de onafhankelijkheid werden 1 litas, 2 en 5 litai op biljetten gedrukt, maar vanaf 1994 vinden we deze waarden terug op muntstukken. Het biljet van 10 litų is de laagste coupure. 500 litų is de hoogste waarde die we terugvinden op een biljet en komt ongeveer overeen met 144,81 euro. De keuze voor de afbeelding op dit biljet is zeer interessant, aangezien het gaat om de dichter Vincas Kudirka, die de nationale hymne schreef. Het is een sterk symbool dat de onafhankelijkheid ten aanzien van de Sovjet‑Unie moet onderstrepen.

1 & 2 euromunten Litouwen

1 & 2 euromunten Litouwen

De Litai‑munten worden geslagen in de Litouwse Munt, ofwel Lietuvos monetų kalykla genoemd. Deze instelling werd reeds in de 14de eeuw opgericht en noemde aanvankelijk Munt van Vilnius. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er voor de Litouwse zijde van de euromunt gekozen is voor een sterke historische continuïteit. Het ontwerp van alle euromunten is van de hand van de beeldhouwer Antanas Žukauskas. De verandering van ontwerp zal de Litouwers niet echt choqueren, aangezien er weinig stilistische verschillen zijn tussen de euro en de litas. De nieuwste euromunten worden in de Litouwse Munt te Vilnius geslagen.

Baptiste Cuvelier
Museumgids

Bibliografie