Marcel Van Goethem, de Beyaert van de 20e eeuw voor de Nationale Bank  Share

In 2013 hebben 31.641 mensen een bezoek gebracht aan het museum aan de Wildewoudstraat. Zoals u waarschijnlijk weet, vindt het museum binnenkort een nieuw, tijdelijk onderkomen in het hoofdgebouw van de Nationale Bank in de Berlaimontlaan. De ‘In de kijker’ van februari is dan ook gewijd aan dit 20e-eeuwse gebouw en zijn architect, Marcel Van Goethem.

Portret van Marcel Van Goethem © Sado, Brussel

Portret van Marcel Van Goethem
© Sado, Brussel

Marcel Van Goethem werd op 7 juni 1900 in Brussel geboren. Hij begon zijn studies aan de Academie voor Schone Kunsten in Brussel. Daarna trok hij naar Frankrijk, waar hij een opleiding volgde aan de École des Beaux-Arts in Parijs. Op 25-jarige leeftijd behaalde hij er zijn diploma. Bij zijn terugkeer naar België werkte hij lange tijd als medewerker en vennoot van de architect Alexis Dumont. Samen realiseerden ze tal van publieke en private gebouwen, waaronder het kantoorgebouw van Shell aan de Ravensteinstraat in Brussel uit 1934 en in dezelfde straat het kantoorgebouw van de Assurances Générales de Trieste uit 1936.

Kantoorgebouw van de Assurances Générales de Trieste door  M. Van Goethem en A. Dumont. © Malvaux

Kantoorgebouw van de Assurances Générales de Trieste door M. Van Goethem en A. Dumont.
© Malvaux

Naast zijn werk als architect wijdde Van Goethem zich ook aan het onderwijs. Zo was hij vanaf 1929 leraar architectuur aan de École de Dessin in Sint-Joost-ten-Node. Van 1937 tot 1945 was hij er directeur. Hij werd eveneens jurylid in de examencommissie van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Brussel. Enkele jarenlater, in 1948, werd hij daarenboven gastdocent aan de Faculteit Toegepaste Wetenschappen van de ULB.

Aan de vooravond van de oorlog, op 1 februari 1940 om precies te zijn, werd Marcel Van Goethem aangesteld als architect van de Nationale Bank van België. Toch startten de werken aan de nieuwe gebouwen pas in 1946, aangezien het project door de Tweede Wereldoorlog werd uitgesteld. Het vroegere gebouw dat dateert uit de tweede helft van de 19e eeuw was te klein geworden en beantwoordde niet meer aan de noden van de centrale bank. Op hetzelfde moment kreeg het idee van een spoorwegverbinding tussen Brussel-Noord en Brussel-Zuid concrete vorm en dienden er ingrijpende, ondergrondse graafwerken plaats te vinden. Tal van huizen in de omgeving werden onteigend en de Nationale Ban maakte van de gelegenheid gebruik om nieuwe kantoren, met inbegrip van een nieuwe drukkerij, te bouwen.

Voor de uitwerking van dit project ondernam Van Goethem verschillende studiereizen naar Engeland, Zwitserland, Scandinavië en de Verenigde Staten. Hij heeft ook de tijd genomen om zich grondig te informeren over alle technische hoogstandjes die een groot succes kenden aan het einde van de oorlog en die hij wilde toepassen in zijn meesterwerk. Enkele voorbeelden van deze innovatieve technieken zijn de schuiframen in aluminium, de mobiele scheidingsmuren, de snelle liften met automatische deuren, het verluchtingssysteem en de TL-verlichting die in het plafond verwerkt zit.

Lokettenzaal van de Nationale Bank van België

Lokettenzaal van de Nationale Bank van België
© Museum van de Nationale Bank van België

De eerste steen werd gelegd op 20 januari 1948 en de werken duurden meer dan tien jaar. Het was een huzarenstukje aangezien de nieuwe gebouwen grotendeels werden opgetrokken op dezelfde plaats van de oude gebouwen die eerst bijna volledig afgebroken moesten worden. Bovendien werden de activiteiten van de Bank tijdens de werken geen enkele dag onderbroken.

Het monumentale bankgebouw wordt gekenmerkt door een heldere structuur. De voorgevel bestaat uit een reeks hoge, slanke zuilen in steen. Van Goethem deed, net als voor zijn andere realisaties, een beroep op een aantal ingenieurs om zeker te zijn dat deze zuilen ook bij hoge windkracht stabiel genoeg waren. Puur esthetisch gesproken, lijkt dit geheel op traliewerk dat het gebouw afsluit maar toch volop het licht binnenlaat.

Noordelijke en westelijke gevels van het hoofdgebouw van de Nationale Bank.

Noordelijke en westelijke gevels van het hoofdgebouw van de Nationale Bank.
© Museum van de Nationale Bank van België

De veiligheid van het gebouw was trouwens een van de hoofdvereisten. Het is daarom dat er, ondanks de breedte van het gebouw, slechts één publieksingang is en dat het gebouw omsloten is door metalen tralies. Om diezelfde reden werd beslist om de administratie en de drukkerij te scheiden: de gebouwen bevinden zich aan weerszijden van de Berlaimontlaan, maar zijn verbonden door een ondergrondse gang van 32 m.

Wat de decoratie betreft, is de voorgevel van het gebouw aan de publieksingang versierd met drie aluminium figuren. Aan de noordelijke en zuidelijke rotonde bevinden zich de zogenaamde ‘gildepenningen’, medaillons in reliëf die verwijzen naar verschillende beroepen. Beide kunstwerken zijn uitgevoerd door dezelfde kunstenaar, namelijk Marcel Rau. Links en rechts van de voorgevel staan twee grote beelden van vrouwen. Het beeld aan de zuidkant is van de hand van Georges Grard en is getiteld ‘Zittende vrouw’. Het ‘Geknield meisje’ van Charles Leplae bevindt zich aan de noordelijke zijde.

'Geknield meisje' van Charles Leplae

‘Geknield meisje’ van Charles Leplae
© Museum van de Nationale Bank van België

De carrière van Marcel Van Goethem beperkte zich niet tot de Nationale Bank. In 1953 werd hij de medewerker van Paul Bonduelle, de hoofdarchitect van de Wereldtentoonstelling in Brussel van 1958. Hij volgde hem op in 1955 en coördineerde dit grootse evenement. Van Goethem wilde dat de wereldtentoonstelling een nooit gezien experimenteerterrein werd voor de architecten van de deelnemende landen. Hij tekende zelf geen enkel gebouw maar spande zich in om het werk zo goed mogelijk te organiseren en te helpen waar nodig. Hij zorgde er ook voor dat 500 architecten, ingenieurs en decorateurs konden werken onder ideale omstandigheden.

Van Goethem was in dezelfde periode ook betrokken bij de plannen voor het nieuwe gebouw van de Koninklijke Munt. In 1957 besliste de minister van Financiën om een nieuw kantoorgebouw op te trekken waar de diensten van de Schatkist munten zouden kunnen slaan. Het idee was om dit gebouw in de buurt van de Nationale Bank op te trekken. Zo viel de keuze op de Pachecolaan. Omdat men ook op architecturaal vlak een homogeniteit tussen beide gebouwen nastreefde, leek het logisch om het ontwerp voor de Munt aan Van Goethem toe te vertrouwen. De plannen van Van Goethem werden evenwel om financiële redenen niet volledig uitgevoerd.

Tot slot willen we hier ook opmerken dat de rol van Marcel Van Goethem zich aan de ULB niet enkel beperkt heeft tot deze van gastdocent. Hij heeft er ook de plannen uitgewerkt en de werken geleid van de nieuwe universitaire gebouwen zoals het grote Paul-Emile Janson auditorium dat in 1958 werd ingewijd en waarvan de uitdaging erin bestond om zo snel en zo efficiënt mogelijk een auditorium met 1500 plaatsen te bouwen.

Stéfane Antoine
Museumgids

Bibliografie

  • Deblon V., De Nationale Bank van België: een moderne architectuur, Museum van de Nationale Bank van België, In de kijker mei 2012.
  • ‘In Memoriam Marcel Van Goethem’, in Maandelijks tijdschrift uitgegeven door en voor het personeel der Nationale Bank van België, nr. 6, juni 1959.
  • Marcel Van Goethem. Architecte D.P.L.G. Œuvres et études. 1940-1959, Bruxelles, Banque nationale de Belgique, s.d.
  • Mardaga P., Bouwen door de eeuwen heen. Stad Brussel, Binnenstad 1A – A6, Luik, Soledi, 1994.
  • Van Goethem M., ” Immeuble de la Banque nationale à Bruxelles”, in Rythme, nr. 15, juni 1953.