Wat als … Milda bij Europa komt?  Share

Printversie (pdf)

2014 wordt een memorabel jaar voor de Eurozone. Om te beginnen is het op 1 januari vijftien jaar geleden dat de euro giraal werd geïntroduceerd en twaalf jaar dat de munten en biljetten bestaan. Dit getal is symbolisch belangrijk omdat het ook om het aantal sterren gaat die afgebeeld zijn op de Europese vlag. Maar het belangrijkste getal is 18. De Eurozone verwelkomt immers zijn achttiende lidstaat: Letland.

Muntstuk van € 2

Muntstuk van € 2

Na Cyprus, Malta, Slowakije, Slovenië en Estland wordt dit het zesde land van het Verdrag van Athene (2003) dat de eenheidsmunt introduceert. Het wordt meteen ook de tweede Baltische staat in de Eurozone. Op 1 januari 2014 kunnen de Letten hun lats omruilen tegen een vaste wisselkoers, waarbij 1 euro 0,702804 Letse lats waard is. Deze nieuwe euromunten worden in het Duitse Stuttgart bij de Staatliche Münzen Baden-Wurttemberg geslagen. De nationale zijde is al sinds 2006 te zien op de website van de Latvijas Banka, de Letse Nationale Bank. Er zijn drie verschillende ontwerpen volgens de waarde van de munten. De stukken van 1, 2 en 5 cent tonen een deel van het Letse wapenschild. Het schild is helemaal te zien op de muntstukken van 10, 20 en 50 cent. De 1 en 2 euro munten stellen Milda voor. Maar wie is Milda?

Deze dame is van kapitaal belang in de geschiedenis van Letland. Milda is het koosnaampje van het standbeeld dat op het monument voor de Vrijheid in Riga staat. Dit bouwwerk is een eerbetoon aan de soldaten die sneuvelden tijden de onafhankelijkheidsoorlog van 1918-1920. De oorsprong van de Letse republiek dateert bijgevolg pas van 1920, maar de geschiedenis van de regio gaat uiteraard veel verder terug. De Baltische volkeren vinden hun oorsprong omstreeks 3000 voor Christus. Gedurende meerdere eeuwen stond Letland onder Russische overheersing. Deze startte in 1710 toen bij de Grote Noordse Oorlog het Russische gebied werd uitgebreid met de Baltische staten. Na deze overwinning werd in Riga een standbeeld voor tsaar Peter de Grote opgericht. Het Russische rijk dat verzwakt was door de revolutie van 1905 en de Eerste Wereldoorlog, stortte ineen in 1917 door de machtsovername van de bolsjewieken. Dit gaf het Duitse leger de kans om Letland te bezetten tot aan de wapenstilstand van 11 november 1918. Zeven dagen later verklaarde Letland zichzelf onafhankelijk. Dit hield de bolsjewieken echter niet tegen om een maand later de macht opnieuw over te nemen en de Sovjetrepubliek Letland te installeren. De onafhankelijkheidsoorlog tegen de Russische invloed zou bijna twee jaar duren. Het Verdrag van Riga maakte op 11 augustus 1920 een einde aan dit conflict en installeerde de Letse republiek.

Standbeeld van Milda

Standbeeld van Milda

Geleidelijk aan groeide het idee van een monument ter nagedachtenis van de soldaten die gesneuveld waren voor de onafhankelijkheid van het land. Vooral de eerste minister Zigfrīds Anna Meierovics was dit idee erg genegen en in 1922 schreef hij dan ook een wedstrijd uit. Het eerste project dat als winnaar uit de bus kwam, haalde het uiteindelijk niet door protest van 57 andere kunstenaars. In 1923 volgde een nieuwe wedstrijd. Door een onenigheid binnen de jury, werd ook dit keer geen ontwerp aangeduid. Uiteindelijk duurde het tot 1929, wanneer bij een derde wedstrijd de beeldhouwer Kārlis Zāle het privilege kreeg om het standbeeld te ontwerpen. Het monument is van de hand van de architect Ernests Štālbergs. De bas-reliëfs onderaan het monument verwijzen naar de geschiedenis van de onafhankelijkheid. Het bouwwerk bevindt zich in Riga op exact dezelfde plaats waar eerder het beeld van Peter de Grote, hét symbool van de Russische overheersing, stond. De bouw werd gefinancierd door private giften en ging in november 1931 van start. In 1935 was het volledig afgewerkt. Het monument is 42 meter hoog en weegt ongeveer 2 500 ton. Milda symboliseert dus de vrijheid van Letland en werd reeds door de Latvijas Banka gekozen als beeldenaar op de munt van 5 lats tijdens het interbellum.

Monument voor de vrijheid

Monument voor de vrijheid

Door een geheim akkoord veranderde het Molotov-Ribbentroppact (verdrag van non-agressie tussen Duitsland en de USSR) van 1939 het lot van Letland en Estland. Ze waren immers ‘voorbestemd’ om deel uit te maken van de USSR. Met het uitbreken van de oorlog met Duitsland, dwong de USSR de Baltische staten een verdrag van wederzijdse bijstand te tekenen, hetgeen de Sovjets toeliet om er militaire basissen te installeren. Na de intocht van de Duitsers in Parijs in juni 1940, bezette de USSR de Baltische staten. Ze installeerden een communistisch regime en organiseerde verkiezingen die de installatie van de Socialistische Republiek Letland met zich meebrachten. Niettemin werd Riga door het Duitse leger bezet in juli 1941. Het was hun bedoeling Letland te gebruiken als toekomstige Duitse kolonie. De uitroeiingen door de Nazi’s en de Sovjets wogen zeer zwaar op Letland. Bijna een vierde van de bevolking kwam om. Het einde van de Tweede Wereldoorlog leidde, ondanks kort verzet, opnieuw tot bezetting door de USSR.Vanaf 1959 voerde Chroesjtsjov een russificatiepolitiek, onder andere op het vlak van taal en onderwijs. De vraag rees om het monument voor de Vrijheid af te breken en te vervangen door het oude standbeeld van Peter de Grote, maar dit gebeurde uiteindelijk niet. Het was verboden door Moskou om het monument te versieren met de kleuren van de nationale vlag. Dit werd zelfs bestraft met verbanning naar Siberië. Naast dit monument, dat uitkijkt op het westen, werd een standbeeld van Lenin, die naar het oosten kijkt, opgetrokken. De Sovjets schoven een herinterpretatie van het monument naar voren: de drie sterren stonden voor de drie Baltische staten gedragen door Rusland als het moederland en was opgetrokken om Stalin te danken voor het bevrijden van de Baltische volkeren. Intussen bleef Milda voor de Letten een symbool van vrijheid en verzet. Elk jaar op 18 november, de verjaardag van de onafhankelijkheid, lapten enkele onverschrokken Letten de regels aan hun laars en spelden ze zich als protest de oude muntstukken van 5 lats op.

Biljet van 500 lats

Biljet van 500 lats

De komst van Gorbatsjov in 1985 betekende meer vrijheid en was eveneens het begin van de ‘zingende revolutie’. Het monument voor de Vrijheid was het vertrekpunt van de revolutie die volgde op een manifestatie die op poten was gezet door de organisatie Helsinki-86 om de gedeporteerden van 1940 te herdenken. Er ontstonden onafhankelijkheidsgezinde partijen. De betogingen volgden elkaar op, brachten meer en meer Letten op de been, maar werden altijd onderdrukt. Op 23 augustus 1989, de verjaardag van het Molotov-Ribbentroppact,  werd zelfs een menselijke ketting georganiseerd. Na de val van de Berlijnse muur werden vrije verkiezingen georganiseerd. Deze werden gewonnen door het Lets Volksfront, dat de onafhankelijkheid afkondigde. Dit leidde tot een militaire reactie van de USSR en Riga werd op 20 januari 1991 door tanks bezet. Dankzij de bevolking waren de tanks echter verplicht om rechtsomkeer te maken. Het uiteenvallen van de USSR gaf Letland de kans om het statuut van onafhankelijke republiek terug te krijgen. Bij de terugkeer naar de lats, werd Milda verbannen van de munten maar kreeg ze haar plaats op het biljet met de hoogste waarde, dat van 500 lats. Het lijkt dus een logische keuze voor de Letten om Milda af te beelden op de 1 en 2 eurostukken. Op het oorspronkelijke project stond het hele monument afgebeeld maar de tekening voldeed niet aan de criteria van de ECB aangezien het monument te groot en bijgevolg niet meer herkenbaar was.

Baptiste Cuvelier
Museumgids

Bibliografie

  • Masters Tom, Atkinson Brett & Bloom Greg, Eastern Europe, Lonely Planet, 2007.
  • Freedom Monument“, Wikipedia (geraadpleegd op 19 november 2013) gebaseerd op Mara Caune, Brīvības piemineklis: tautas celts un aprūpēts, Brīvības pieminekļa atjaunošanas fonds, Riga, 2002.
  • Lucas Edward, “Lat it be. The Latvian currency, born first in 1922 and again in 1993, will pass away on January 1st 2014“, in The Economist, 18 November 2012. (geraadpleegd op 19 november 2013)
  • Kasemkamp Andres, A history of the Baltic states, Basingstoke, Palgrave Macmillan, 2010.
  • The Bank of Latvia XC, Riga, Bank of Latvia, 2012.