De mythe van Europa: de basis van een nieuwe reeks eurobiljetten  Share

Printversie (pdf)

De nationale zijde van het Griekse

De nationale zijde van het Griekse
twee euromuntstuk illustreert het
verhaal rond de ontvoering van
Europa door Zeus © ECB

Vanaf 2 mei 2013 komt een nieuw vijf eurobiljet in omloop. Dit wordt de eerste stap in de uitgifte van de ‘Europa-reeks’. Deze werd genoemd naar de Fenicische prinses uit de Griekse mythologie die haar naam gaf aan ons continent. Een goede reden om het huidige biljet van vijf euro ‘In de kijker’ te plaatsen en een tipje van de sluier te lichten rond de verrassingen van het nieuwe biljet…

Het vijf eurobiljet gebruiken we erg vaak, maar dat wil niet per se zeggen dat we er goed naar kijken. Hoewel dit kleine bankbriefje niet zo veel waard is als haar grotere broers, verdient het toch onze aandacht. Zeker nu het aan verandering toe is. Erg grote aanpassingen zijn er niet, maar ze kunnen wel voor enige verwarring zorgen.

 

 De sterke symboliek van de architectuur

Vooraleer we het nieuwe biljet onthullen, staan we nog even stil bij het huidige briefje van vijf. De afbeeldingen op de biljetten verwijzen allemaal naar de Europese architectuurgeschiedenis die chronologisch wordt weergegeven in zeven stijlen (een per coupure). Zo illustreert de vijf euro de Grieks-Romeinse stijl, terwijl de 500 euro het accent legt op de moderne architectuur van de twintigste eeuw. Het afgebeelde motief is niet toevallig gekozen, maar staat symbool voor de waarden die Europa wil uitdragen: openheid en samenwerking. De openheid, afgebeeld als een venster of poortgebouw op de voorzijde van de bankbiljetten, wordt zeer breed ingevuld: het openstellen van de nationale grenzen, maar ook openheid van geest, in die zin dat Europa een continent wil zijn dat openstaat voor de rest van de wereld. Tot slot wordt de samenwerking gesymboliseerd door de brug op de keerzijde van de biljetten, aangezien er tussen de Europese landen bruggen worden geslaan gebaseerd op wederzijdse steun.

vijf eurobiljet uit de eerste serie

vijf eurobiljet uit de eerste serie

De vensters en de bruggen doen waarschijnlijk denken aan enkele bekende Europese monumenten, bijvoorbeeld de Pont du Gare op de keerzijde van het vijf eurobriefje. Toch gaat het nooit om bestaande bouwwerken, iedere stijl wordt geïllustreerd door een fictief monument dat de typische kenmerken van de stijl weerspiegelt. Ze zijn noodzakelijkerwijs gebaseerd op bestaande gebouwen, maar zijn nooit een exacte replica om niet naar een bepaald land te verwijzen. Zo wilde men verdeeldheid onder de landen vermijden, aangezien de euro de verschillende landen net moest verenigen. De architectuur onderstreept dit doel: de zeven gebruikte stijlen zijn overal in Europa terug te vinden. Iedere Europeaan kan zich zo terug vinden in de biljetten, ongeacht zijn of haar nationaliteit.

De nieuwe serie: van een prinses tot een continent

Het grafische aspect blijft vrijwel onaangeroerd op de nieuwe biljettenreeks. Een kleine vernieuwing is de expliciete verwijzing naar de mythologie door de figuur Europa die opduikt in de holografische strook en in het watermerk. Maar wie is nu deze dame? In de antieke literatuur dragen meerdere jonge vrouwen deze naam, maar de meest populaire overlevering komt van Kreta. Volgens deze mythe was Europa een Fenicische prinses uit het dorp Tyrus (het huidige Sour in Libanon), waar haar vader Agenor koning was. De Griekse oppergod Zeus had zijn oog op haar laten vallen. Hij besloot zich onder de gedaante van een prachtige witte stier aan Europa te tonen, om zo het meisje te verleiden. Ondanks de eerste schrik, beklom Europa toch de rug van het dier. Daarop vluchtte de stier en nam haar mee naar Kreta, waar ze drie zonen van hem baarde, waaronder Minos (bekend van de mythe rond de Minotaurus). Agenor, Europa’s vader, beval drie van zijn zonen Europa te zoeken. Hij verbood hen terug te keren vooraleer ze hun zus hadden gevonden. Helaas voor hen was hun zoektocht hopeloos. Uit angst voor de woede van hun vader keerden de broers nooit naar hun vaderland terug, maar vestigden zich meer in het westen, waar ze nieuwe beschavingen stichtten: een van hen trok naar Thracië, een ander naar Cilicië en de derde naar Thebe (Griekenland), waar ze het alfabet invoerden.

vijf eurobiljet uit Europa-reeks

vijf eurobiljet uit Europa-reeks

Welk verband bestaat er nu tussen de prinses Europa en het continent dat vandaag haar naam draagt ? Dit is een moeilijke vraag. In de Oudheid waren hierover reeds verdeelde meningen te horen. Volgens de Griekse historicus Herodotos (484 voor Christus – 420 voor Christus) heeft de jongedame zelfs nooit een voet op het Europese continent gezet.

Als de tocht van haar broers onder de loep wordt genomen, dan valt het op dat deze zich geografisch onder meer in het gebied van het huidige Griekenland afspeelde. In de antieke literatuur bevond Griekenland zich voortdurend in een tegenstelling met Azië, zowel op politiek, militair als cultureel vlak. De herkomst van het woord ‘Europa’ is dus misschien in dit contrast terug te vinden: het westen (Griekenland, Europa) stond tegenover het oosten (Azië). Deze hypothese wordt ook bevestigd door de Semitische stam ‘ereb’ die kan worden herkend in het woord ‘Europa’. Deze stam verwijst naar de plaats waar de zon onder gaat, het westen dus. In dit geval is dit dus het Europese continent.

De ontvoering van Europa door Zeus is een episode die vaak terug te vinden is in de oosterse literaire en schilderkunst. Het tafereel prijkt reeds op het twee euromuntstuk van Griekenland, dat te bezichtigen is in het Museum (zaal 4).

Waarom veranderen de biljetten?

De euro werd officieel ingevoerd in 1999, vanaf dan waren overschrijvingen in euro mogelijk. De munten en biljetten werden pas drie jaar later, in 2002, ingevoerd. Elf jaar is een aanzienlijke periode voor een biljettenreeks, aangezien vervalsers deze immers constant trachten na te maken. Om dit te bemoeilijken, is de nieuwe serie nog beter beveiligd. Drie nieuwe veiligheidskenmerken werden reeds aan het publiek onthuld; de eerste twee zijn het ‘portret-hologram’ en het ‘portret-watermerk’, waarover we het hierboven hadden. De derde nieuwigheid is het ‘smaragdgroene getal’. Op de voorzijde van het nieuwe biljet zal een grote ‘5’ te zien zijn, waarvan de kleur verandert in verschillende tinten groen volgens de richting waarin het biljet wordt gekanteld.

De vervanging van de eerste serie door de nieuwe reeks zal geleidelijk aan worden doorgevoerd, zoals dat het geval was met de Belgische frank. In het begin zullen de twee reeksen door elkaar circuleren tot een vooraf bekendgemaakte datum. Vanaf dan zal het oude biljet van vijf euro niet meer geldig zijn. Het zal wel nog steeds mogelijk zijn om deze reeks om te ruilen bij de Nationale Bank. Na de vijf euro volgen ook de andere coupures in de komende jaren.

Charlotte Vantieghem

Museumgids

Bibliografie