Terugblik op de Gentse wereldtentoonstelling van 1913  Share

De collectie van het Museum van de Nationale Bank van België bevat niet enkel munten en biljetten; ook medailles zijn er terug te vinden. Aangezien in 2013 het eeuwfeest van de Gentse wereldtentoonstelling van 1913 wordt gevierd, vestigt deze ‘In de kijker’ de aandacht op de medailles die ter ere van deze expo werden vervaardigd.

Het fenomeen van de wereldtentoonstellingen kende een lange voorgeschiedenis, maar ontstond officieel in 1851 in Londen met de ‘Great Exhibition of the Works of Industry of All Nations’. Deze expo was het basisrecept dat tot aan de Eerste Wereldoorlog uitgroeide tot een internationale succesformule. Voor 1913 namen Antwerpen, Brussel en Luik de rol van gaststad reeds op zich. Van 26 april tot 3 november was het de beurt aan de stad Gent om de wereld te ontvangen.

Samen met de wereldtentoonstellingen deden ook de medailles hun intrede. Deze waren een uitdrukking van de concurrentie tussen de deelnemende landen om hun nieuwste en beste producten te etaleren aan de rest van de wereld. Sinds 1851 bestond de traditie dat een jury diploma’s uitreikte aan de exposanten.

Deze gingen gepaard met een offi ciële bronzen medaille van de ‘Internationale Jury der Beloningen’. Deze beloningen werden algemeen aanvaard als kwaliteitsgaranties en werden als een uitstekend propagandamiddel voor de koopwaar beschouwd. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de beloonde producenten de medaille maar al te graag op de verpakking en in hun briefhoofd afbeeldden.

De officiële beloningsmedaille werd ontworpen door Godefroid Devreese, op dat moment een van de meest gerenommeerde medailleurs. Op de medaille staat de essentie van de expo samengevat. Centraal op de voorzijde staat de Gentse Maagd, symbool voor de stad en de wereldtentoonstelling die er plaatsvindt. De drie jonge meisjes voor haar weerspiegelen de ideale wereldtentoonstelling waar kunst en handel hand in hand worden gepresenteerd. Het eerste van de drie houdt een lier in haar handen en staat symbool voor de Kunst. Het derde meisje draagt een zogenaamde ‘caduceus’, de staf waarmee de god van de kooplui, Hermes of Mercurius, altijd wordt afgebeeld. Zij verwijst hiermee dus naar de Handel. Het middelste meisje draagt geen attributen, waardoor haar verklaring minder duidelijk is. Waarschijnlijk staat zij, aangezien ze de twee anderen omarmt, voor de eendracht, de samenhorigheid en de samenwerking tussen kunst en handel. De Maagd wordt gevolgd door een arbeider die de industrie verbeeldt en een meisje met bloemen in de handen. Zij symboliseert de gastvrijheid van de stad tegenover de vreemde landen en delegaties die aan de expo deelnamen.

Ook de keerzijde toont een aspect van de expo. Hier is een serre met bloemen en planten te zien; deze verwijzen naar de Gentse Floraliën die deel uitmaakten van het ganse gebeuren. De twee vrouwen die bloemenslingers maken voor de laureaten, verwijzen naar de beloning die aan de medaille vasthing.

Naast de officiële beloningsmedaille lieten bepaalde afdelingen eigen exemplaren slaan. Een voorbeeld hiervan is ‘Oud-Vlaanderen’; dit was een wijk met reconstructies van gebouwen uit de 15e, 16e en 17e eeuw. Eigenlijk stond dit los van de officiële wereldtentoonstelling, maar de attractie lokte zoveel bezoekers dat deze als een hoogtepunt kan worden beschouwd.

Het idee van een oude stad was helemaal niet nieuw, want dit werd in 1883 al voor de eerste keer uitgevoerd. Oud-Vlaanderen verheerlijkte het middeleeuwse verleden. Dit valt dan ook duidelijk te zien op de medaille die op de voorzijde de buste van een vrouw in middeleeuwse kledij toont. Daarnaast staan drie wapenschilden, deze van Gent, Ieper en Brugge, afgebeeld.

De keerzijde verwijst opnieuw naar de stad Gent. Hier is de draak van het Gentse belfort te zien, met daaronder de Gentse wapenspreuk ‘Hou ende Trou’. Ook dit is een verwijzing naar het middeleeuwse verleden van de stad en van Vlaanderen.

Heel wat andere redenen waren goed om medailles te vervaardigen. Zo werden tal van medailles gewijd aan evenementen die naar aanleiding van de wereldtentoonstelling plaatsvonden. Onder meer de inhuldigingen door de koning van het uitgediepte kanaal Gent-Terneuzen en het herstelde belfort vielen samen met de expo. De medailles die naar aanleiding van deze feestelijkheden werden vervaardigd tonen hetzelfde beeld aan de voorzijde; de inscriptie aan de keerzijde geeft de gelegenheid aan.

Op de voorzijde is de Gentse Maagd zittend afgebeeld, terwijl ze steunt op het wapenschild van de stad. Daarnaast zijn enkele boeken en een wereldbol te zien. Aan de linkerkant staat een leeuw en houdt de Maagd een wimpel met de inscriptie S.P.Q.G. vast. Hiermee wordt een verwijzing gemaakt naar ‘Senatus Populusque Gandavensis’; het bestuur en de inwoners van Gent. De achtergrond, waar torens en enkele fabrieken te zien zijn, verbeeldt de stad.

Na afloop van de wereldtentoonstelling bleven medailles populair. Ze vervulden de rol van souvenirs. Deze exemplaren hadden een veel banalere uitvoering dan de andere, aangezien ze als verkoopsartikel dienden.

Op het exemplaar van de hand van Auguste Bija staat op de achtergrond de hoofdingang van de Gentse Wereldtentoonstelling tegen een opkomende zon. Op de keerzijde verwijst het opschrift opnieuw naar de expo.

Tot slot werden aan het einde van het evenement dankbetuigingen in de vorm van medailles uitgedeeld.

Zo kreeg onder meer minister Armand Hubert een dergelijke medaille aangeboden. In de hoedanigheid van Minister van Nijverheid en Arbeid was hij nauw betrokken bij de organisatie van de wereldtentoonstelling. De medaille, ontworpen door Godefroid Devreese, beeldt de minister af terwijl hij aan zijn bureau aan het lezen is. Enkel op de achterzijde wordt een verwijzing naar de expo gemaakt. Hier staat de hoofdingang afgebeeld met daaronder de inscriptie ‘1913 Gent Tentoonstelling aan den Heer Minister Arm. Hubert’ in de twee landstalen.

Laurence Verpoort
Museumgids

Foto’s 1–7 : © Museum van de Nationale Bank van België

Bibliografie

  • A. Capiteyn, Gent in weelde herboren: Wereldtentoonstelling 1913, Gent, 1988.
  • E. Wuyts, ‘The Ghent World Fair of 1913. Medals as a Means of Communication’, in: The Medal, 2001, 39, p. 37-46.
  • E. Wuyts, Wereldtentoonstelling Gent 1913 in metaal vereeuwigd, Gent, 2000.
  • H. Taymans, ‘Metalen herinneringen aan de Gentse Wereldtentoonstelling’, in: Numismatica Herentals (http ://www.numismatica-herentals.be/Pdf/Expo1913.pdf).
  • H. Taymans, ‘Penningen als leidraad voor de geschiedenis van het Kanaal Gent-Terneuzen en de Gentse haven’, in: Jaarboek van het Europees Genootschap voor Munt- en Penningkunde, Aalst, 2008, p. 41-117.

One Comment

  1. Stefan Spysschaert
    Posted 18/02/13 at 14:18 | Permalink

    geachte ,

    van de officiële beloningsmedaille van De Vreese heb ik een lederen etui met 1 bronzen , 1 massief zilveren en 1 vermeil (verguld zilveren) of combi Zilver/goud versie , alles door Fonson uitgegeven .In de literatuur kan ik van deze laatste versie niets terugvinden , behalve dat de koning een set van brons / zilver / goud zou gekregen hebben en dat Fonson als het over een gouden versie gaat wel eens vermeil versies bedoelde of uitgaf .
    Weet u hier iets van ?Bestaat het set van koning Albert nog ?
    De gouden versie bij mij ziet er eerder een mengeling zilver/goud uit , bleek goudkleurig , maar hoe weet ik dit zeker ?
    met vriedelijke groet ,
    Stefan Spysschaert