Bossuets wandtapijten in de Nationale Bank  Share

In het museum van de Nationale Bank van België, dat is ondergebracht in de oorspronkelijke gebouwen in de Wildewoudstraat, zijn nog heel wat originele elementen zichtbaar voor bezoekers. Omdat deze decoraties doorgaans een hoge artistieke waarde en een interessant achtergrondverhaal hebben, is het vanzelfsprekend dat hier op geregelde basis aandacht aan wordt besteed in de ‘In de kijker’. Ditmaal ligt de focus op de pittoreske wandtapijten in de zaal van de Algemene Vergadering.

De zaal van de Algemene Vergadering

De zaal van de Algemene Vergadering

De Nationale Bank van België, opgericht in 1850, huurde eerst een pand in de Nieuwe Koningsstraat. In die periode waren de middelen van de Bank niet bepaald breed, waardoor nog gebruik moest gemaakt worden van tweedehands meubelen. De Nationale Bank werd echter snel geconfronteerd met uitbreidingsproblemen. Daarom werd in 1857 gestart met de zoektocht naar vrije ruimte. De instelling beschikte ondertussen al over meer middelen, waardoor een luxueuzere uitvalsbasis mogelijk was. Een locatie kwam vrij in 1858 toen beslist werd om het voorplein rond de collegiale kerk van Sint-Goedele en Sint-Michiels heraan te leggen.  Oude krotten gingen er tegen de vlakte en op de vrijgekomen ruimte vond de Nationale Bank de uitgelezen ligging voor haar nieuwe huisvesting. Om vorm te geven aan de nieuwbouw werd in 1859 een wedstrijd georganiseerd waarbij architecten hun blauwdrukken konden insturen. Uiteindelijk wonnen de plannen van het duo Hendrik Beyaert en Wynand Janssens. Daarbij leverde de eerste het leeuwendeel van het ontwerpwerk voor het nieuwe gebouwencomplex, waarvan de bouw startte eind 1860. De oprichting van het nieuwe bankgebouw nam meer tijd in beslag dan gedacht, want de voltooiing zou nog meer dan twintig jaar op zich laten wachten.

Bij de inrichting van de verschillende zalen in het nieuwe pand kon de Nationale Bank ditmaal wel overgaan tot de aankoop van nieuwe meubelen. De meubelstoffen die voor de aankleding van de stoelen werden gebruikt, kocht de bank bij de Parijse textielfi rma Braquenié. Op hen zou de Nationale Bank eveneens een beroep doen voor de vervaardiging van de wandtapijten.

De zaal van de Algemene Vergadering ligt net naast de vroegere hoofdingang van de Bank. De ruimte is somber, doch rijkelijk gedecoreerd. Zo prijkt bovenop de roodmarmeren, met brons versierde schouw het portret van Koning Leopold I, de vorst tijdens wiens regeerperiode de Nationale Bank van België werd opgericht. Het kostbare kader rond dit schilderij toont medaillons met de koninklijke initialen en is bovenaan afgewerkt met een kroon en twee gekruiste scepters. De muren in de zaal kregen een eikenhouten lambrisering waarop wandtapijten werden aangebracht. Bij de eerste contacten met fabrikant Braquenié in 1866 was echter nog de vraag wat er op deze gobelins moest worden getoond. Het textielbedrijf stelde voor om de tien belangrijkste Belgische steden op dat moment (Brussel, Antwerpen, Luik, Kortrijk, Bergen, Gent, Doornik, Brugge, Namen en Mechelen) weer te geven; de manier waarop lag echter nog niet vast. Een eerste idee was om de steden op een allegorische manier – al dan niet met bijhorend wapenschild – voor te stellen. Dit concept werd al snel van de hand gedaan door architect Beyaert, die twijfelde over het vooropgestelde resultaat. Een tweede optie was om karakteristieke stadsgezichten te tonen. Over kunstenaar Jean-Baptiste Van Moer (1819-1884) werd lang getwijfeld of hij de schetsen voor de wandtapijten moest leveren. Van Moer was een specialist in stadspanorama’s en zijn geraamde kosten waren dan ook navenant. Op zijn offerte stond een prijs van 20 000 goudfranken, vandaag iets meer dan 106 000 euro. Om de kosten toch wat te drukken, werd uiteindelijk gekozen voor de schetsen van een andere kunstenaar, met name François-Antoine Bossuet (1798-1889).

François-Antoine Bossuet, een Ieperling die een opleiding had gevolgd in Antwerpen, was tussen 1855 en 1876 als docent verbonden aan de Academie van Brussel. Bossuet was vooral beroemd door zijn kennis en kunde omtrent het perspectief. Iets wat hij al in 1843 bewees met de publicatie van zijn Traité de perspective linéaire. Tot zijn oeuvre behoren vooral stadsgezichten en architectuurlandschappen die te situeren zijn in zuiderse gebieden (Spanje, Portugal, Italië, …). Het waren telkens pittoreske voorstellingen met elementen die het dagelijkse leven toonden. Deze scènes pasten dan ook in de tijdsgeest van de Romantiek. De wandtapijten in de Nationale Bank werden ook in deze stijl opgemaakt. In de zaal van de Algemene Vergadering zijn daarom nergens economische taferelen te zien. De tien steden worden getoond met hun belangrijkste blikvangers, vergezeld van enkele mensen, bootjes, … zonder dat daarbij aandacht wordt geschonken aan de vooruitstrevendheid van het industriële België. De wandtapijten lijken daardoor eerder op toeristische postkaarten.

Wie echter goed kijkt naar bepaalde tapijten kan beginnen twijfelen aan wat voorgesteld wordt. Hoewel Bossuet een meester was in het gebruik van het perspectief, tonen sommige scènes namelijk gebouwen die in werkelijkheid niet in één blikveld te vangen zijn. Een goed voorbeeld hiervan is de gobelin van Gent. Deze moet een zicht op de Graslei voorstellen. Hierbij werd echter een combinatie gemaakt van een blik op de feitelijke Graslei gericht op het noorden en een zijaanzicht van het stadhuis met op de achtergrond de oprijzende toren van het belfort. Drie zaken die in realiteit nooit in één oogopslag passen.

Een creatief stadsgezicht op Gent

Een creatief stadsgezicht op Gent

Tussen het ontwerp van de zaal en de wandtapijten lag een lang tijdsinterval. Het zou tot 1882 duren vooraleer werklieden de tapijten installeerden.

Maarten Bassens
Museumgids

Bibliografie

  • PLUYM, W. e.a., Het Hotel van de Gouverneur van de Nationale Bank van België, Antwerpen: Pandora, 1995, p. 39-52; 102-107.
  • The Governor’s Offi cial Residence – The National Bank of Belgium – Brussels, Brussel: Nationale Bank van België, s.d., p. 8-14.
  • MERTENS, W., «Het ‘Aubussonsalon’ in het Hotel van de Gouverneur van de Nationale Bank van België», in: De Woonstede door de eeuwen heen, (2001) 130, p. 16-22.
  • THIEME, U. en BECKER, F., Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart, IV, Leipzig: Engelmann, 1910, p. 408.