Herman Richir (1866-1942): schilder voor de Nationale Bank van België  Share

Printversie (pdf)

Vorige maand werd aan de kunstcollectie van de Bank een nieuw schilderij toegevoegd van de hand van Herman Richir (1866-1942). Dit schilderij is een afbeelding van Julien Liebaert, een directeur van de Nationale Bank tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het schilderij was tevens de inspiratiebron voor een ander schilderij dat eveneens geschilderd is door Herman Richir en te vinden is in het Museum van de Nationale Bank, namelijk het schilderij van de eerste bijeenkomst van de raad van beheer van de Nationale Bank na de Eerste Wereldoorlog. Daarop staat diezelfde Julien Liebaert, die dezelfde gelaatsuitdrukking heeft als op zijn persoonlijk portret. Hieronder zal dit schilderij verder besproken worden.

Théophile de Lantsheere

Théophile de Lantsheere

De schilder, Herman Richir was geen onbekende: in 1914 werd hij directeur van de Academie van Brussel en was hij uitgegroeid tot een van de meest geroemde portretschilders van zijn tijd. Zijn kleurrijke schilderijen geven een getrouw beeld van de gegoede Brusselse burgerij van de eerste drie decennia van de twintigste eeuw. Hij koos zijn modellen vooral in hogere kringen en zijn doeken zijn heel nauwkeurig geschilderd, met oog voor het detail.

In het voormalige kantoor van de gouverneur zijn twee doeken te vinden, geschilderd door Herman Richir, die refereren aan de sombere jaren van de Eerste Wereldoorlog.

In het kantoor hangt er aan de wand rechtover de schouw een portret van Théophile de Lantsheere. Hij was de eerste Nederlandstalige gouverneur en bestuurde de Bank van 1905 tot 1918 of, volgens een ander standpunt, tot 1914. Op 11 september 1914 liet baron Colmar von der Goltz, de toenmalige Duitse gouverneur van België, aan de Bank weten dat een Finanzabteilung, een almachtig commissariaat der banken, was opgericht en dat onder het beheer van Herr von Lumm.

Eerste bijeenkomst van de Raad van beheer in het Hotel na de Eerste Wereldoorlog, 1925, olieverf op doek 230 x 195 cm.

Eerste bijeenkomst van de Raad van beheer in het Hotel na de Eerste Wereldoorlog, 1925, olieverf op doek 230 x 195 cm.

Na deze periode zal de Bank tijdens de Eerste Wereldoorlog de donkerste jaren van haar geschiedenis meemaken. Gouverneur de Lantsheere werd uit zijn ambt ontzet door de Duitse bezetter, omdat hij weigerde de uit te geven bankbiljetten en het goud af te staan. Het emissievoorrecht werd aan de Bank ontnomen en aan de Société Générale gegeven. Directeur Ferdinand Carlier werd in juli 1916, toen hij in Antwerpen van de trein stapte, gearresteerd en zonder vorm van proces naar Duitsland gedeporteerd; directeur Omer Lepreux werd in juni 1917 aangehouden en in het kamp van Holtzminden geïnterneerd, omdat hij krachtig had geprotesteerd tegen de vierde oorlogsbelasting.

Na de Wereldoorlog werden de bovenstaande directeurs vrijgelaten en namen zij terug hun ambt op.

Het portret stelt de eerste algemene vergadering van de raad van beheer van de Bank na de Eerste Wereldoorlog voor. Links zit gouverneur van der Rest, rond hem staan de secretaris van de Bank, Albert-Edouard Jannsen; de directeurs Fernand Hautain en Julien Liebaert; de regeringscommissaris Edgard Rombouts; de vice-gouverneur Omer Lepreux; de directeur Ferdinand Carlier; en de directeur Fernand Jamar. De afwezige op het portret is gouverneur de Lantsheere die overleed in februari 1918 en het einde van de oorlog niet meemaakte, en bijgevolg ook deze algemene vergadering niet. Zoals te zien is op het schilderij zijn er twee personen die neerzitten en de anderen staan. De twee zittende personen, die ook het meest centraal op het schilderij voorkomen, zijn ook de belangrijkste personen: links de gouverneur van der Rest en rechts de vice-gouverneur Omer Lepreux. Fernand Hautain (de persoon die leunt over gouverneur van der Rest) is de opvolger van de gouverneur.

Het directiecomité aan de vooravond van de gouverneurswissel, foto Dumont

Het directiecomité aan de vooravond van de gouverneurswissel, foto Dumont

De scène speelt zich af in de zaal van de raad (dat is zaal 2 in het museum, de zaal van het directiecomité), juist onder het borstbeeld van Frère-Orban, dat de legitimiteit en het in ere herstelde gezag van de raad van beheer symboliseert. De ruimte is met zoveel precisie geschilderd dat het doek de raadzaal symbolisch met de kamer van de gouverneur lijkt te verbinden. Door het perspectief wordt ook een venster gecreëerd dat de strengheid en beslotenheid van het lokaal doorbreekt. Tijdens deze vergadering kreeg de Bank haar privileges terug. Onmiddellijk na deze vergadering werd er beslist dat het departement voor de uitgave van het geld onmiddellijk werd heropend en niet langer in Duitse handen was. Van der Rest beschrijft hoe de uitgifte van de bankbiljetten terug overgedragen werd aan de Bank, nog voordat de Duitsers het grondgebied hadden verlaten. In 1922 hernieuwde gouverneur van der Rest zijn termijn niet, omdat hij zichzelf te oud vond en samen met hen verdwenen ook de directeur Julien Liebaert en Ferdinand Carlier van het toneel.

Het directiecomité aan de vooravond van de gouverneurswissel

In 1957 werd een foto genomen die verwijst naar bovenstaand schilderij met het directiecomité aan de vooravond van de gouverneurswissel. De foto werd genomen door Dumont.

Deze foto is duidelijk gemaakt met een knipoog naar het bovenstaande schilderij van Herman Richir. De foto is genomen in dezelfde zaal als op het schilderij. De opstelling van de personen op de foto is volledig gelijklopend met het schilderij. Zowel in het schilderij als op de foto zitten de gouverneur (Maurice Frère) en de vicegouverneur (H. Ansiaux), ook de staande personen nemen ongeveer dezelfde plaats in op deze afbeelding. Het meest opvallende verschil is de vrouw helemaal links of de foto, secretaris E. Malaise, die net als op het schilderij een notitieboek vasthoudt, om vermoedelijk de notulen op te maken van de vergadering. Verder zie je dat de directeur M. Lefèbvre voorovergebogen staat, net als directeur Fernand Hautain op het schilderij. Deze gelijkenissen zijn uiteraard niet toevallig, de fotograaf heeft als inspiratiebron het schilderij gebruikt en dezelfde positie daarin toegepast.

Helena Van De Sompel

Museumgids

Bibliografie

  • Anoniem,, geraadpleegd op 12 augustus 2011.
  • Kauch P..Théophile de Lantsheere, septième gouverneur de la Banque Nationale de Belgique 1833-1918. Extrait de B.N.B., revue du personnel de la Banque Nationale de Belgique 13e année, n°3, février 1957, 14 p.
  • Kauch P..Léon van der Rest huitème gouverneur de la Banque Nationale de Belgique (1845-1932). Extrait de B.N.B,revue du personnel de la Banque Nationale de Belgique, 16e année, n°8, août 1960, 26 p.
  • Pluym W.. Danneel M. et al. Het Hotel van de Gouverneur van de Nationale Bank van België. Pandora, 1995, 231 p.
  • van der Rest L. . La Banque Nationale de Belgique sous l’Occupation Allemande 1914-1918. Rapport au Roi. Imprimerie de la Banque nationale de Belgique, 1918, 54 p.