Toetreding van Malta en Cyprus tot het Eurosysteem  Share

Op 1 januari 2008 traden opnieuw twee Europese landen toe tot het Eurosysteem: Malta en Cyprus. Hiermee komt het totaal op vijftien.

Beide landen zijn lid van de Europese Unie sinds 1 mei 2004. Ze hebben zich dus in sneltreinvaart weten in te passen. Net als alle andere landen in het Eurosysteem mochten ook zij zelf instaan voor de afbeeldingen op de nationale zijde van hun munten. In tegenstelling tot bijvoorbeeld België kozen ze voor verschillende afbeeldingen op respectievelijk de koperen munten, de 10, 20 en 50 centstukken en de 1 en 2 euro.

vlag1Malta is een kleine staat, gelegen in de Middellandse Zee. De republiek telt acht eilanden waarvan de eilanden Malta, Gozo en Comino de grootste zijn. De totale oppervlakte bedraagt 316 km². Hoewel Malta niet meer inwoners telt dan Luxemburg, is het door haar kleine oppervlakte één van de meest dichtbevolkte landen van de wereld. Van de 400.000 Maltezen wonen er dan nog eens drie vierden in en rond de hoofdstad Valletta.

Malta kende een tumultueus verleden. Na passages van Fenicische kooplui, Romeinen, Arabieren, Vikingen, het Habsburgse Rijk, de ridderorde van Sint-Jan en Napoleon kwamen de strategisch gelegen eilanden vanaf 1800 in handen van de Engelse Kroon. Malta werd lid van het Britse Gemenebest en nam het Engels aan als officiële taal. Pas vanaf 21 september 1964 vaart de staat zijn eigen koers. Wel bleef de koningin van Engeland nog tien jaar lang het staatshoofd. Dat laatste veranderde pas in 1974, toen het land officieel een republiek werd.

De Maltezen hebben van de invoering van de euro gebruik gemaakt om de aandacht te vestigen op hun opmerkelijke geschiedenis. Ze waren daarenboven ook de eersten om de eigen bevolking bij het conceptieproces te betrekken. De Nationale Bank van Malta deed een heleboel voorstellen, maar daarna was het aan de inwoners zelf. Via sms konden ze beslissen welke afbeeldingen ze op welke munten wilden. Het voorstel met de meeste stemmen haalde de 1 en 2 eurostukken, het op één na populairste voorstel siert sinds januari 2008 de 10 tot en met 50 cent, en de derde laureaat kwam op de koperen muntjes

Mnajdra

Mnajdra

We beginnen bij die derde afbeelding. Voor de koperen muntjes van 1 tot 5 eurocent kozen de Maltezen voor het prehistorische tempelcomplex van Mnajdra, dat gebouwd werd rond 3600 v.C.

De eerste mensen kwamen op Malta toe rond 5200 v.C. Waarschijnlijk emigreerden ze vanuit Sicilië, dat honderd kilometer naar het noorden ligt. Tijdens de late steentijd (3600-2500 v.C.) werden op Malta en de omliggende eilanden grote tempels opgetrokken, waarvan deze de eerste was. Deze megalieten zijn de eerste losstaande, stenen religieuze gebouwen in de geschiedenis. Je kan ze een beetje vergelijken met Stonehenge of de Egyptische piramides, alleen nog een pak ouder.

Met de munten van 10, 20 en 50 cent maken we meteen een fikse sprong in de tijd. We zien er het Maltese wapenschild. Enkele elementen van dat wapenschild zijn de Maltese vlag met daarbovenop een kroon van kantelen (het fort van Valletta, zie foto) en naast het schild respectievelijk een palm- en een olijftak. De takjes zijn symbolen van vrede en worden traditioneel geassocieerd met de eilandenstaat.

Het fort van Valletta is het pronkstuk van het historische centrum van de hoofdstad. Het oude Valletta werd gebouwd in de 16de eeuw door de katholieke ridderorde van Sint-Jan van Jeruzalem (sindsdien ook wel de Maltezer Orde). De stad diende als bastion voor het christelijke Westen in de Middellandse Zee. Gezien dit historisch stadsgedeelte quasi intact gebleven is, is de site in zijn geheel als werelderfgoed opgenomen door UNESCO.

muntstuk3De afbeelding die de Maltezen echter het nauwst aan het hart bleek te liggen, was het alomgekende achtpuntige Maltese kruis. Dit is nog steeds een belangrijk symbool voor het land en verwijst naar de Sint-Jan ridderorde, wiens speciale embleem vaak even geducht was als dat van die andere ridderorde, de tempeliers. De acht punten staan voor de de Acht Zaligheden, een verwijzing dus naar de bijbel (Bergrede – Mattheus 5-7).

Cyprus

Cyprus

Met zijn 9.251 km² oppervlakte is het eiland Cyprus een pak groter dan Malta. Er leven echter maar tweemaal zoveel mensen, zo een 790.000. Ook de geschiedenis van dit eiland is in belangrijke mate bepaald door de strategische ligging ervan. Daarenboven zijn er al sinds jaar en dag veel interessante grondstoffen te vinden. Ook dat heeft Cyprus altijd aantrekkelijk gemaakt voor de spreekwoordelijke en vaak even letterlijke ‘kapers op de kust’. Het eiland was vooral bekend om zijn koper en gaf het erts ook zijn naam mee.

In feite treedt enkel het Griekssprekende zuiden van het eiland toe tot het Eurosysteem. Met hun munten nemen de Griekse Cyprioten net als de Maltezen een duik in hun rijke verleden. Maar door als enige land ook een inheems dier op de euro te zetten, merk je bij de eilandbewoners ook meteen de fierheid over hun mooie natuur.

cypriot5De dieren in kwestie, die ons van op de koperen muntstukjes recht in de ogen kijken, zijn Cypriotische moeflons. Een moeflon is in feite een klein wild schaap met krullende horens, die tot 85 cm lang kunnen worden. De dieren stammen af van tamme Aziatische schapen, die tijdens de late steentijd door de mensen zelf op het eiland uitgezet werden. Op die manier is het dier ook een toonbeeld van de eeuwenlange aanwezigheid van de mensen op het eiland.

Op de munten van 10 tot 50 cent staat ‘het schip van Kyrenia’ afgebeeld (genoemd naar het stadje waar het te bezoeken is). Het is een bijzonder goed bewaard gebleven wrak van een 4e eeuws Grieks handelsschip, tevens het enige schip uit de Griekse Oudheid (750v.C.-146v.C.) dat ooit opgevist werd. Het schip staat op de munt als een symbool voor de Cypriotische scheepvaart en omwille van de belangrijke rol die het eiland van oudsher inneemt als handelscentrum.

Natuurlijk is het ook helemaal geen toeval dat hier verwezen wordt naar een Grieks schip. Na de dekolonisatie, waarbij Cyprus zich in 1960 losscheurde van Groot-Brittannië, namen de spanningen tussen Griekse en Turkse Cyprioten stelselmatig toe. Sinds de Turkse invasie van het noorden van het eiland is er zelfs sprake van Noord-Cyprus en Zuid-Cyprus. Via hun munt drukken de Griekse Cyprioten hun verbondenheid uit met hun taal- en cultuurgenoten op het vasteland.

muntstuk6

Het beeldje dat we tenslotte terugvinden op de stukken van 1 en 2 euro dateert uit de kopertijd (3000 v.C.). Het staat bekend als het ‘idool van Pomos’, genoemd naar het dorpje waar het werd gevonden. Dergelijke beeldjes konden van erg klein tot anderhalve meter groot zijn en werden vereerd als symbool van vruchtbaarheid. Ze zijn typisch voor het eiland en benadrukken nog eens extra de centrale plaats die Cyprus al meer dan 3000 jaar inneemt in de Europese beschaving.

De toetreding van Malta en Cyprus tot het Eurosysteem is dus duidelijk niet alleen een stap vooruit in de Europese eenmaking. Alle verzamelaars zullen in hun nopjes zijn bij het zien van de mooie en originele ontwerpen, die door beide landen afgeleverd werden.

Natan Hertogen

Museumgids