- Museum of the National Bank of Belgium - https://www.nbbmuseum.be/nl -

De Karolingische penning en de islam

We plaatsen de zilveren Karolingische penning in de kijker. Centraal beantwoorden we de vraag hoe het mogelijk is dat het Karolingische rijk, dat zich uitstrekte over een groot deel van West – Europa, slechts een monometallistische zilveren muntslag kende? Welnu, niet enkel het verder leven van de romeinse denarius was hiervoor verantwoordelijk, maar ook de politiek-religieuze ontwikkelingen vanaf de zevende eeuw.
In 570 werd in Mekka Mohammed geboren. Als profeet van Allah en politiek-militair leider slaagde hij er in op een korte periode het Arabische schiereiland onder islamitische vlag één te maken (622-631). De eerste moslimstaat was een feit. Vervolgens richtte hij zijn blik op Syrië, Perzië en Egypte die hij tussen 634 en 642 onder Arabische heerschappij bracht. Uitgerust met een machtige vloot drongen de Arabieren in 650 daarna het Middellandse Zeegebied binnen en veroverden ze achtereenvolgens Cyprus, Rhodos, Kreta en Sicilië. Maar ook op het vasteland lieten ze zich niet onbetuigd: Carthago viel waarna in 698 op de restanten van de stad Tunis werd gesticht. Op zijn beurt kwam Spanje in 711 onder islamitisch bewind. De Arabieren rukten verder op tot in Poitiers waar ze in 732 verslagen werden door Karel Martel. Deze laatste gebeurtenis markeerde het begin van een langdurige Reconquista (732-1492).

 Map of the world in the days of Charlemagne
Map of the world in the days of Charlemagne

Laten we even samenvatten: vanaf het begin van de achtste eeuw had de islam een maritiem overwicht op de Middellandse Zee. De mare nostrum van de Romeinen werd een “moslimmeer waarop christenen zelfs geen plank meer konden laten drijven”, aldus de Arabische geschiedschrijver Ibn Khaldoun (1322-1406).De onmiddellijke gevolgen waren het wegkwijnen van de westerse handel op de Middellandse Zee en een toenemende schaarste van alle oosterse importproducten. Behalve kruiden zoals peper, kruidnagel en kaneel werden ook olie, zijde, papyrus en goud uiterst zeldzaam. Hoe kon het ook anders? Door de voortdurende spanningen tussen christenen en moslims kwamen er geen duurzame handelsrelaties tot stand en bereikten deze handelswaren amper het Europese vasteland. Hierdoor is het eenvoudig te begrijpen dat het voor de Karolingers moeilijk, zoniet onmogelijk, was om gouden munten in omloop te brengen.

islam2islam3De zilveren Karolingische penning weegt gewoonlijk 1,70 gram en draagt op de voorzijde het koninklijk monogram “Karolus” met als omschrift de naam van het atelier waar de munt geslagen werd. Het monogram wordt gevormd door de letters K-R-L-S met centraal een ruit als weergave van de klinkers A-O-U. Op de keerzijde vinden we de naam en de titel van de koning evenals een kruis: de Karolingers wierpen zich in navolging van Karel Martel immers op als verdedigers van het christendom. De uniformiteit in gewicht en beeldenaar die in het hele koninkrijk werd doorgevoerd, duidt erop dat de Karolingische vorsten er min of meer in slaagden het volledige muntstelsel te controleren. De overgang naar deze middeleeuwse basismunt voltrok zich onder Karel de Grote (768-814) en was het resultaat van zijn grote munthervorming van 793-794. Karel de Grote heeft dus niet alleen het onderwijssysteem omgevormd…

Yves Vandersmissen
Museumgids

Bronnen: