- Museum of the National Bank of Belgium - https://www.nbbmuseum.be/nl -

Victor Hugo: aandeelhouder van de Nationale Bank

Het document dat we u voorleggen, is een brief die de ontvangst meldt van de aandelen die Victor Hugo van de Nationale Bank kocht. Victor Hugo werd in 1802 geboren in Besançon en stierf in 1885 te Parijs. Hij is de belangrijkste vertegenwoordiger van de Franse literaire romantiek. Zijn oeuvre omvat romans, lyrische poëzie, toneelstukken op rijm en in proza, politieke redevoeringen en heel veel brieven.

victorhugo1
Brief van Hugo aan zijn vrouw

In de zomer van 1837 onderneemt Victor Hugo voor het eerst een reis naar België. Nadat hij Bergen bezocht, trekt hij naar Brussel waar hij het schouwspel van de Grote Markt bewondert evenals de ramen van de Sint-Goedele-kathedraal. Hij is zo enthousiast over de schoonheid van de stad dat hij de volgende dag in een brief aan zijn vrouw schrijft dat hij “totaal in de ban” is van Brussel. Verscheidene Belgische steden genieten vervolgens zijn welbevinden: Antwerpen, Gent, Brugge en Oostende. Drie jaar later zijn het de Waalse steden die tot zijn uitverkorenen behoren: Dinant, Namen, Luik en Verviers.

Als lid van de Assemblée législative van Frankrijk sinds mei 1849, gelooft Victor Hugo in de Republiek als enige regeringsvorm die progressieve ideeën toelaat. Op 2 december 1851 grijpt Louis-Napoleon via een staatsgreep de macht, waarop Victor Hugo verplicht wordt Frankrijk te verlaten: aangezien hij tot het verzetscomité toetrad, stond er een prijs op zijn hoofd. Hij steekt de Frans-Belgische grens over, vermomd als arbeider, met een vals paspoort op naam van Jacques Firmin Lanvin. In 1852 verlaat Hugo België en zet hij zijn verbanning verder op de Engelse eilanden Jersey en Guernsey. Ondertussen reist hij heel vaak heen en weer tussen Brussel en Guernsey. De dichter werkt aanhoudend en wordt het symbool van de strijd van de Republiek tegen het Keizerrijk. Bij elke mogelijke gelegenheid, zowel via de pers als in zijn werken, neemt hij een standpunt in ten gunste van een betere sociale rechtspraak, voor de vrede en vrijheid van de verdrukte volkeren, tegen de doodstraf….

In een brief aan zijn vrouw Adèle omschrijft hij het leven als banneling in Brussel als streng en bescheiden. Hij let erop slechts het hoogst noodzakelijke uit te geven. Zo schrijft hij: “De uitgaven moeten duidelijk afgebakend en strikt omschreven worden, niets is twijfelachtiger dan de toekomst en de bestaansmiddelen die het zekerst lijken, kunnen plots ontbreken of op zich laten wachten. Ik overleef met 100 fr. per maand. Ziehier de kostenraming per dag: huur: 1fr., middagmaal (een chocolademelk): 0,50 fr., avondmaal: 1,25 fr.,verwarming: 0,25fr. Totaal: 3fr. Dat betekent 90 fr. per maand. Het resterende is voor de wasserij, de fooien, etc. ” Nochtans bewijst het document dat hier getoond wordt dat de financiële situatie van Victor Hugo helemaal niet zo onzeker was.

Letter in which Victor Hugo acknowledges receipt of National Bank shares
Letter in which Victor Hugo acknowledges receipt of National Bank shares

Vanaf 1851 wordt de schrijver één van de grootste aandeelhouders van de Nationale Bank door de aankoop van 168 effecten. Waarom heeft Victor Hugo bij zijn komst in Brussel zijn volledig kapitaal omgezet in aandelen van de Nationale Bank, hoewel deze instelling pas gecreëerd was? Sommigen denken dat de premier en tevens vriend van de schrijver, Charles Rogier, hem aanraadde aandelen te kopen. Anderen suggereren dat Hugo de raadgevingen van burgemeester Charles de Brouckère volgde die in zijn hoedanigheid van directeur van de Banque de Belgique perfect in staat was te oordelen over de soliditeit van deze belegging.

Wanneer de rijkdom van de dichter toeneemt dankzij het succes van « Les Misérables », kan hij het aantal effecten bij de Nationale Bank verhogen. In 1862 bezit hij er 231; in 1863, 239; in 1865, 271; in 1866, 289 en op 27 september 1867 komt hij aan een totaal van 300 effecten. In 1872, als gevolg van enerzijds de statutenwijziging van de Nationale Bank en anderzijds de toename van zijn persoonlijk kapitaal, wordt de dichter eigenaar van 600 aandelen. Op dat ogenblik neemt hij de tweede belangrijkste plaats in op de lijst van aandeelhouders, waar naast nr. 2 te lezen staat: “M. V. Hugo, letterkundige, gedomicilieerd te Guernsey“. Op hetzelfde ogenblik schrijft hij 70 aandelen in op naam van Juliette Drouet, zijn maîtresse. Zij beslist deze in 1881 terug te geven aan Hugo en correspondeert hierover in verscheidene brieven met de gouverneur. Op 3 september ontvangt de Nationale Bank een omslag die niet alleen de aandelen bevat, maar ook een volmacht en het verzoek om een eigendomscertificaat. De gouverneur stuurt Hugo hierop een bewijs voor de 670 aandelen, waarna deze hem onmiddellijk bovenstaande ontvangstbrief zendt. Volgens de notering op de Beurs van Brussel op 29 augustus 1881 liep de waarde van het geheel van aandelen van Victor Hugo op tot meer dan twee miljoen frank, een aanzienlijk bedrag.

Na de val van het Tweede Keizerrijk in 1870 doet de Derde Republiek zijn intrede waarop Victor Hugo naar Parijs kan terugkeren. In maart 1871 verblijft hij nog een laatste keer in België om de erfenis voor zijn zoon te regelen. Op 30 mei 1871 komt er echter een bruusk einde aan de liefdesgeschiedenis tussen Victor Hugo en België: koning Leopold II ondertekent een bevel tot uitwijzing omdat Victor Hugo hier onderdak verschafte aan de communards die in de Franse hoofdstad vervolgd werden. Hugo verlaat België de volgende dag, voorgoed. In totaal zal Victor Hugo bijna 1000 dagen in België verbleven hebben.

Marie Lamoureux

Museumgids

Bronnen: